NHẠC TRỊNH CÔNG SƠN
T̀NH YÊU VÀ THÂN PHẬN

Từ 1975 cho tới năm 2000, suốt 25 năm xa quê hương đất nước, tôi không có cơ hội để theo rơi sinh hoạt của âm nhạc Việt Nam và không biết sau cơn hồng thủy, nhạc Trịnh Công Sơn ra sao, là nhạc chắp cánh bay lên hay nhạc la đà ch́m xuống ?

Nhưng qua dăm bẩy băng nhạc sản xuất tại Hoa Kỳ trong đó có vài ba bài ca mới soạn của Trịnh Công Sơn th́ tôi thấy nhạc của anh vẫn là nhạc t́nh yêu và nhạc thân phận làm người.

Nhưng vào năm 1980, ngẫu nhiên Trịnh Công Sơn và tôi cùng có mặt ở Paris, trong nỗi vui mừng gặp nhau của hai người cùng có chung một phận, Trịnh Công Sơn hát cho tôi nghe bài hát Lặng Lẽ Nơi Này mà anh vừa mới viết ra :

Trời cao đất rộng,
Một ḿnh tôi đi
Một ḿnh tôi đi
Đời như vô tận,
Một ḿnh tôi về
Một ḿnh tôi về... với tôi !

... th́ tôi thấy nghệ sĩ nào rồi cũng phải mang số phận cô đơn truyền kiếp, ở quê hương hay xa quê hương, vào thời b́nh hay chinh chiến, giữa đám đông hay khoảng trống, nơi thiên đàng hay địa ngục... Chỉ c̣n có thể về với ḿnh, về với tôi như Sơn đă nói.

Trời cao đất rộng, một ḿnh tôi đi...

Cô đơn truyền kiếp phải chăng là kiếp của nhiều ca nhân ? Văn Cao khi mới chỉ là chàngTrương Chi tuổi c̣n rất xanh, tài hoa đang nở rực, chưa hề biết phận ḿnh mỏng manh ra sao trong cơn gió lốc sẽ tới, mà cũng đă chỉ muốn :

Ngồi đây ta gơ mạn thuyền
Ta ca, trái đất c̣n riêng ta !

C̣n tôi ? Tôi c̣n phải sống, đôi khi phải đổi chỗ đứng, đổi chỗ ngồi cho đỡ buồn trong cơi trần ai sầu muộn này, từ rất lâu ngồi đâu th́ cũng chỉ là ngồi một ḿnh trong cái TA, đi đâu th́ cũng vui một ḿnh tôi đi...

Hôm nay là ngày an táng Trịnh Công Sơn. Vào giờ phút anh đă thực sự về với đất, với trời, nghĩa là về với ḿnh rồi, chúng tôi biết rằng anh đă ngh́n lần nói lên ngh́n lời trối trăn qua tác phẩm, lời nào cũng làm cho mọi người thấy được nỗi đau làm người, nỗi đau t́nh cờ, cơn đau chưa dài và cơn đau lên đầy, quá nửa đời người không một ngày vui...

Nhưng theo tôi, có lẽ sau đây là lời trăn trối tuyệt diệu nhất, lời cuối cùng Trịnh Công Sơn nói với Trịnh Công Sơn :

Đừng tuyệt vọng, tôi ơi đừng tuyệt vọng,
Lá mùa Thu rơi rụng giữa mùa Đông
Đừng tuyệt vọng, em ơi đừng tuyệt vọng
Em là tôi và tôi cũng là em.
Con diều bay mà linh hồn lạnh lẽo
Con diều rơi cho vực thẳm buồn theo
Tôi là ai mà c̣n ghi dấu lệ ?
Tôi là ai mà c̣n trần gian thế !
Tôi là ai, là ai... là ai
Mà yêu quá đời này !

PHẠM DUY

Đọc trong đêm họp mặt của bạn bè, 3 April 2001 trong khi Saigon đang làm lễ an táng TCS
Phạm Duy: Hồi Kư [ đọc bài ]